Daruma to tradycyjna japońska laleczka, która symbolizuje wytrwałość, szczęście i realizację marzeń. Jej charakterystyczny, okrągły kształt i brak rąk czy nóg nawiązują do postaci mnicha Bodhidharmy – założyciela zen. Według legendy Bodhidharma medytował tak długo, że jego ciało zesztywniało, co stało się inspiracją do stworzenia tej niezwykłej figurki.

Typowa daruma jest wykonana z papier-mâché, pusta w środku i ma cięższy spód, dzięki czemu zawsze wraca do pionu po przechyleniu. To właśnie dlatego stała się symbolem wytrwałości i siły ducha – nawet gdy upadasz, zawsze możesz się podnieść.

Najbardziej rozpoznawalną cechą darumy są jej oczy. Gdy kupujesz laleczkę, ma ona puste, białe pola zamiast źrenic. Tradycja mówi, że przy formułowaniu celu lub marzenia malujesz jedno oko, a dopiero po jego spełnieniu – drugie. W ten sposób daruma staje się twoim osobistym talizmanem motywującym do działania.

Kolor darumy także ma znaczenie. Najczęściej spotykana jest czerwona, symbolizująca szczęście i powodzenie, ale istnieją też inne wersje: złota przynosi bogactwo, czarna chroni przed złymi mocami, zielona wspiera zdrowie, a różowa – miłość.

Na koniec roku lub po spełnieniu celu Japończycy często zanoszą swoje darumy do świątyni, gdzie są one rytualnie spalane – to sposób na podziękowanie za pomoc i symboliczne rozpoczęcie nowego etapu.

(foto. nichigopress.jp)

Irezumi to tradycyjna japońska sztuka tatuażu, której początki sięgają starożytności. Początkowo miała charakter artystyczny i symboliczny – barwne wzory przedstawiały mityczne stworzenia, jak smoki, tygrysy czy karpie koi, oraz motywy roślinne, zwłaszcza kwiaty wiśni i piwonie. Każdy element niósł znaczenie: smok symbolizował mądrość i ochronę, koi – siłę i wytrwałość, a kwiaty – piękno i przemijanie życia.

W okresie Edo (1603–1868) irezumi rozwinęło się jako wysublimowana forma sztuki inspirowana drzeworytami ukiyo-e, popularna wśród rzemieślników i niższych warstw społecznych. Jednocześnie tatuaże zaczęto stosować jako znak hańby dla przestępców, co z czasem przyczyniło się do ich stygmatyzacji. W XX wieku irezumi stało się także znakiem rozpoznawczym yakuzy – symbolem odwagi, lojalności i przynależności, ale też powodem społecznego wykluczenia.

Współcześnie podejście do tatuaży w Japonii jest zróżnicowane. W metropoliach, takich jak Tokio czy Osaka, rośnie popularność subtelnych, minimalistycznych wzorów inspirowanych Zachodem – traktowanych jako forma ekspresji, a nie buntu. Na prowincji jednak nadal panuje nieufność wobec osób wytatuowanych, które mogą spotkać się z ograniczeniami.

Do dziś w wielu miejscach publicznych – zwłaszcza w onsenach (gorących źródłach), na basenach, siłowniach czy w ośrodkach wypoczynkowych – obowiązuje zakaz wstępu dla osób z widocznymi tatuażami, choć część obiektów dopuszcza ich zakrywanie.

Aż do 2020 roku wykonywanie tatuaży w Japonii formalnie wymagało licencji medycznej, co znacznie utrudniało działalność tatuatorów. Dopiero decyzja Sądu Najwyższego uznała tatuowanie za formę sztuki, a nie zabieg medyczny, otwierając drogę do większej swobody twórczej.

Dziś irezumi łączy tradycję z nowoczesnością – jest zarówno świadectwem bogatej estetyki Japonii, jak i wyrazem indywidualizmu młodego pokolenia, które stopniowo przełamuje społeczne tabu związane z tatuażem.

(foto. kimurakami.com)

Shikei, czyli kara śmierci w Japonii, pozostaje najwyższym wymiarem kary w tamtejszym systemie prawnym. Mimo międzynarodowych apeli o jej zniesienie, Japonia nadal jest jednym z nielicznych wysoko rozwiniętych państw demokratycznych, w których egzekucje są wykonywane.

Wyrok śmierci orzeka się głównie za morderstwa z premedytacją, zbrodnie na wielu osobach lub wyjątkowo okrutne czyny uznane za „szczególnie ciężkie moralnie”. O jego zastosowaniu decyduje dziewięć tzw. kryteriów Nagayamy (od nazwiska skazanego w 1983 r.), które uwzględniają m.in. liczbę ofiar, sposób działania sprawcy, motywację, skruchę oraz wpływ czynu na społeczeństwo.

Egzekucje odbywają się przez powieszenie w więzieniach w Tokio, Osace i Fukuoce. Skazany nie zna daty wykonania wyroku – informuje się go o niej dopiero w dniu egzekucji. Rodzina i adwokat dowiadują się o fakcie już po jej przeprowadzeniu. Państwo nie ujawnia wcześniej terminów, a przebieg procedury objęty jest tajemnicą.

Osadzeni w celach śmierci spędzają tam często wiele lat, a nawet dekady, w stanie ciągłej niepewności i stresu psychicznego. Wynika to z długotrwałych apelacji oraz konieczności uzyskania podpisu ministra sprawiedliwości pod każdą egzekucją.

Pomimo licznych kontrowersji, poparcie społeczne dla kary śmierci w Japonii pozostaje bardzo wysokie – około 80% obywateli uznaje ją za konieczną, zwłaszcza w przypadkach brutalnych morderstw. Przeciwnicy podkreślają jednak ryzyko pomyłek sądowych, brak przejrzystości systemu i nieludzkie warunki oczekiwania na egzekucję.

Kara śmierci w Japonii pozostaje zatem zjawiskiem złożonym – łączy w sobie głęboko zakorzenione poczucie sprawiedliwości, konserwatywne wartości społeczne i surowe procedury prawne, które odzwierciedlają restrykcyjny charakter japońskiego wymiaru kary.

(foto. nypost.com / Getty Images)

Omiyage to nie tylko pamiątka z podróży, lecz jeden z najbardziej charakterystycznych i głęboko zakorzenionych zwyczajów w japońskiej kulturze. Dosłownie oznacza „dar z ziemi” – coś, co przywozi się z miejsca, które się odwiedziło. W praktyce omiyage to prezent kupowany dla rodziny, przyjaciół, współpracowników czy sąsiadów, jako wyraz wdzięczności, pamięci i troski o relacje z innymi. To gest, który ma pokazać, że mimo nieobecności myślało się o bliskich.

W Japonii wręczanie omiyage traktowane jest bardzo poważnie – to nie tylko miły zwyczaj, ale wręcz społeczny obowiązek, szczególnie w środowisku zawodowym. Pracownik wracający z urlopu czy delegacji często przynosi upominki dla całego biura. Brak omiyage może zostać odebrany jako brak taktu lub uprzejmości. Dlatego też na dworcach kolejowych, lotniskach i w turystycznych miejscowościach można znaleźć całe sklepy i stoiska poświęcone wyłącznie tym prezentom.

Najczęściej są to regionalne przysmaki – słodycze, ciastka, mochi, owoce, herbaty czy inne lokalne produkty spożywcze, starannie zapakowane w estetyczne pudełka. Każdy region Japonii słynie z własnych omiyage, które podkreślają jego kulinarną i kulturową tożsamość – np. ciasteczka z pastą z fasoli w Kioto, czekoladki z wasabi z prefektury Shizuoka czy ciastka z mango z Okinawy.

(foto. cross10.or.jp)

Słyszeliście o małych stożkach soli ustawianych przed restauracjami w Japonii? To nie przypadek ani element dekoracji, lecz stara tradycja sięgająca głęboko w japońską duchowość. Na całym świecie sól odgrywa ważną rolę w rytuałach oczyszczających – symbolizuje czystość, ochronę i trwałość. W Japonii zwyczaj ten wywodzi się z religii shintō, w której wszystko, co istnieje, ma swoje bóstwo – kami – a zachowanie harmonii między światem ludzi i duchów jest niezwykle istotne.

Stożki soli, nazywane morijio, pojawiają się najczęściej po obu stronach wejścia do restauracji, sklepów czy domów. Ich obecność ma chronić przed złymi energiami, oczyszczać przestrzeń i przyciągać pomyślność. Właściciele lokali gastronomicznych wierzą też, że sól przyciąga gości – dosłownie i w przenośni „oczyszcza drogę” do lokalu, zapewniając dobry biznes.

Zwyczaj ten ma również ciekawe korzenie historyczne. Według legendy cesarzowa Jitō w VII wieku kazała ustawić stosy soli przed pałacem, aby przyciągnąć do siebie cesarskiego kuriera, który odwiedzał tylko domy o czystych intencjach. Od tamtej pory morijio zaczęto kojarzyć z powodzeniem i gościnnością. Wraz z rozwojem handlu tradycja ta rozpowszechniła się w całym kraju – od eleganckich restauracji w Kioto po małe sklepy rybne w nadmorskich miasteczkach.

Również w ceremoniach shintō sól odgrywa niezwykle ważną rolę. Kapłani używają jej podczas rytuałów oczyszczenia ludzi, miejsc i przedmiotów. Przed rozpoczęciem budowy nowego domu, podczas ceremonii jichinsai, kapłan rozsypuje sól po czterech rogach działki, aby uspokoić duchy ziemi i zapewnić bezpieczeństwo przyszłym mieszkańcom.

(fot. ikidane-nippon.com)

Furin, czyli dzwonki wietrzne, są w Japonii symbolem lata. Dzwonki wiesza się na zewnątrz lub w pobliżu okien, a ludzie cieszą się kojącymi dźwiękami, jakie wydają, gdy wieje wiatr. Dzwonek wietrzny składa się z zewnętrznej części w kształcie misy, zetsu (klapaka) znajdującego się wewnątrz, który wydaje dźwięk, oraz paska papieru zawieszonego na zetsu. Dzięki tym trzem częściom furin emituje piękny dźwięk, który przypomina lato. Ponadto papier wzmacnia wrażenie chłodnego, letniego powiewu. Papier pozwala nam zwizualizować wiatr. Kiedy papier przesuwa się pod wpływem lekkiego wiatru, nagle zauważasz obecność wiatru. Oto sekret uczucia chłodu nawet w gorące i wilgotne dni japońskiego lata.

(fot. japanbased.com)

Tatami – tradycyjna mata japońska, używana do pokrywania podłogi. Wykonana ze słomy ryżowej i warstwy plecionej słomy trawy igusa. Brzegi obszywane są pasem barwnej tkaniny. Tatami mają standardowe wymiary 90 × 180 cm i jednocześnie służą jako jednostka miary powierzchni wnętrz. Tradycyjnie wielkość pomieszczenia określała liczba mogących się w nim pomieścić tatami np. pokój przeznaczony do ceremonii picia herbaty miał powierzchnię 4 i pół tatami. Większość domów we współczesnej Japonii nadal ma przynajmniej jeden pokój wyłożony tatami.

(fot. wakore.media)

Futon – tradycyjne japońskie posłanie. Kompletny zestaw futon składa się z materaca i kołdry. Obydwa elementy w ciągu dnia można złożyć i przechowywać w dużej szafie. Dzięki temu pokój może w nocy służyć jako sypialnia, a w ciągu dnia innym celom. Tradycyjnie futony stosuje się na matach tatami. Futony należy regularnie wietrzyć, aby zapobiec rozwojowi pleśni i chronić futon przed roztoczami. W całej Japonii futony często można zobaczyć wietrzące się na balkonach.

(fot. Toby Oxborrow / flickr.com)

Omamori to amulety oferowane w świątyniach buddyjskich i Shintō, które, jak się uważa, chronią lub przynoszą szczęście. Ludzie często rozpoczynają Nowy Rok od zakupu nowego amuletu. Istnieją omamori na niemal każdą okazję w życiu. Amulety są dostępne w szerokiej gamie wzorów, w tym wisiorki, drewniane strzały i małe figurki. Najbardziej typowy omamori przypomina małą torebkę.

Kadomatsu tradycyjna japońska dekoracja noworoczna. Umieszczana po obu stronach wejścia do domu. Przynosi szczęście i dobrobyt. Zazwyczaj wykonane z gałęzi bambusa, sosny, a czasem ume (japońskiej moreli).Materiały te wybiera się ze względu na ich symboliczne znaczenie i długowieczność. Układ gałęzi bambusa, sosny i ume różni się w zależności od regionu, ale ogólny kształt przypomina bramę lub wieżę. Uważa się, że układ przyciąga duchy do domu.

Hatsu-Hinode jest to tradycja obserwowania pierwszego wschodu słońca w nowym roku. Japoński nowy rok jest jednym z najważniejszych świąt. To czas spędzany w rodzinnym gronie. Istnieje wiele tradycyjnych zwyczajów noworoczny. Hatsu-Hinode jest jednym z nich. Często ludzie udają się w specjalne miejsca, takie jak przełęcze czy góry, aby podziwiać ten pierwszy wschód słońca.

Sakura-Zensen – określenie oznaczające „front kwitnienia wiśni” używane do opisania przemieszczania się fali kwitnących wiśni przez Japonię. Zaczyna się na południu kraju, w cieplejszych regionach, takich jak Okinawa, i stopniowo przemieszcza się na północ w miarę ocieplania się temperatur. Proces ten obejmuje cały kraj i trwa przez kilka tygodni. Osoby z całego kraju oczekują z niecierpliwością na pojawienie się pierwszych kwiatów wiśni. Istnieje specjalna prognoza pogody pokazująca kiedy wiśnie zakwitną w danym mieście czy regionie.

Teru Teru Bozu – japońskie ręcznie robione lalki amulety chroniące przed deszczem. Zwykle wykonane z białego papieru lub tkaniny. Zawiesza się je na zewnątrz drzwi i okien w nadziei, że przyciągną słoneczną pogodę, zwłaszcza podczas tsuyu (pory deszczowej). Małe laleczki zdobyły swoją popularność w Japonii już w okresie Edo. Teru Teru Bozu są popularne wśród japońskich dzieci, zawieszają je głównie w przeddzień jakiegoś ważnego wydarzenia, np. szkolnego festynu.

Hanami oznacza „oglądanie kwiatów”, jednak powszechnie odnosi się tylko do oglądania kwiatów wiśni. Może być tylko spacerem po parku, ale tradycyjnie wiąże się z piknikiem pod kwitnącymi drzewami. Imprezy Hanami odbywają się od wielu stuleci w ogrodach i parkach w całym kraju. Słynne miejsca z kwitnącymi wiśniami mogą być bardzo zatłoczone dlatego powszechną praktyką jest rezerwowanie miejsca na piknik na długo przed rozpoczęciem imprezy poprzed rozłożenie specjalnej maty wcześnie rano i oznaczenie go nazwą grupy i godziną rozpoczęcia imprezy, albo pozostawienie kogoś na miejscu przez cały dzień, aż reszta grupy przybędzie po pracy.

Maneki neko to figurka kota w pozycji siedzącej z podniesioną łapą w geście zachęcania do podejścia. Nierzadko można zobaczyć je w świątyniach lub witające klientów w restauracjach, sklepach czy salonach pachinko w całym kraju. Przyjmuje się, że po raz pierwszy widziano je w późnym okresie Edo. Charakterystyczną cechą jest podniesiona łapa: prawa przynosi bogactwo i szczęście, lewa przyciąga klientów, obie zapewniają ochronę przed złymi duchami.

Hanafubuki to japońskie określenie, które tłumaczy się jako „opadające kwiaty wiśni” lub „burza opadających kwiatów wiśni”. Opisuje piękne i poetyckie zjawisko, gdy płatki kwiatów wiśni (sakura) opadają z drzew w dużych ilościach, często unoszone przez wiatr, przypominając wirującą śnieżycę lub śnieżycę kwiatów. Zazwyczaj ma to miejsce w szczytowym okresie kwitnienia wiśni wiosną, zwłaszcza od późnej wiosny do wczesnego lata, i jest uważane za ulotny przejaw piękna natury w kulturze japońskiej. Samo słowo łączy „hana”, co oznacza „kwiat” (tradycyjnie odnoszące się do kwiatów wiśni w wielu kontekstach), i „fubuki”, co oznacza „śnieżycę”. Hanafubuki jest często celebrowane w sztuce i poezji, gdzie symbolizuje ulotny charakter życia i piękna – podobnie jak krótkotrwałe kwitnienie sakury.

Ohaguro – zwyczaj czernienia zębów istniał od wieków i był postrzegany wśród arystokracji jako piękny gdyż przez setki lat przedmioty czarne były uważane za niezwykle ładne. Ohaguro stosowano m.i. do uczczenia osiągnięcia pełnoletności. Z czasem wykonywały go zamożne mężatki, ale również gejsze. Zwyczaj zostało zakazany przez rząd Meiji w 1870 r. W dzisiejszych czasach jedynymi miejscami, w których można go zobaczyć, są sztuki teatralne, festiwale i filmy.

Tanuki – ceramiczne figurki jenota, które można znaleźć przed wieloma domami i restauracjami w Japonii, mają przynosić dobrobyt finansowy, ale także szczęście i pomyślność w biznesie. Wytwarzane są w Shigaraki w prefekturze Shiga. Stały się popularne po wizycie cesarza w Shigaraki w 1951 roku. Był on tak zachwycony figurkami tanuki ustawionym przy drodze na jego powitanie, że poświęcił temu miastu wiersz. Ta anegdota szybko trafiła na pierwsze strony gazet a tanuki stały się uwielbiane w całym kraju.

Sento. W przeszłości wiele domów w Japonii nie było wyposażonych w łazienkę. Dlatego w każdej dzielnicy były sento czyli łaźnie publiczne (dosł. „gorąca woda na monety”). Miejscowi mogli się tu umyć, wymoczyć w wannie z gorąca woda i spotykać z sąsiadami. W środku chodzi się bez ubrań dlatego sento ma oddzielną części dla mężczyzn i dla kobiet. Niektóre łaźnie publiczne zapewniają wodę z gorących źródeł, chociaż typowe sento korzysta ze zwykłej wody. Obecnie, ponieważ większość gospodarstw domowych ma własną łazienkę, liczba tradycyjnych łaźni spada.

Kōyō czyli kolorowe jesienne liście są dla japońskiej jesieni tym, czym kwitnące wiśnie dla wiosny. Od wieków Japończycy wyruszają na ich poszukiwanie. Najpopularniejszy jest momiji (japoński klon), którego liście zmieniają kolor na czerwony. Istnieje tradycja nazwana momijigari czyli dosłownie polowanie na czerwone liście klonu. Jesień jest uważana za jeden z najlepszych okresów na odwiedzanie Japonii. Pogoda jest wtedy dość łagodna, występuje niewiele opadów i wciąż jest stosunkowo ciepło.